Üzdəki Kapilyarlar Niyə Yaranır? Kapilyarların Müalicəsi Necə Aparılır?
Dərinin Altında Nələr Baş Verir?Kapilyar Genişlənməsi və Dəri Baryerinin Pozulması
İnsan dərisi mürəkkəb bir biomexaniki quruluşa malikdir. Üzümüzdəki qan dövranı minlərlə xırda damar, yəni kapilyar şəbəkəsi vasitəsilə həyata keçirilir. Sağlam dərildə bu kapilyar strukturları elastikdir; ehtiyac olduqda genişlənir, daha sonra isə öz əvvəlki yığcam vəziyyətinə qayıdır. Lakin müxtəlif daxili və xarici amillərin təsiri altında damar divarları öz tonusunu və elastikliyini itirə bilər. Qan damarları daimi olaraq genişlənmiş vəziyyətdə qaldıqda, onlar dəri səthinə çox yaxınlaşır və kənardan baxıldıqda hörümçək torunu xatırladan incə qırmızı xətlər şəklində nəzərə çarpır. Tibbi dildə bu vəziyyət teleangiektaziya və ya kuperoz olaraq adlandırılır.
Kuperoz və ya kapilyar genişlənməsi birdən-birə yaranmır. Bu proses adətən uzun illər ərzində tədricən formalaşır. Başlanğıc mərhələdə üz nahiyəsində (xüsusən də burun qanadlarında, yanaqlarda və çənədə) yalnız temperatur dəyişiklikləri zamanı müvəqqəti qızartılar müşahid olunur. Məsələn, soyuq havadan isti otağa daxil olduqda və ya acı bir yemək yedikdə üzün sürətlə qızarması ilk siqnaldır. Zaman keçdikcə bu müvəqqəti genişlənmələr qalıcı xarakter alır və damar divarları zəiflədiyi üçün hər bir kapilyar dərinin üst qatında aydın görünməyə başlayır.
Kapilyar Torlarının Yaranmasına Təkan Verən Əsas Amillər
Dərimizdə kapilyar şəbəkəsinin zədələnməsinə səbəb olan faktorlar çoxşaxəlidir. Bu faktorları düzgün analiz etmək gələcək müalicə strategiyasının müəyyənləşdirilməsi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir:
Genetik Meyllilik: Əgər ailənizdə və ya valideynlərinizdə erkən yaşlardan etibarən kapilyar torları, rozasea (gül xəstəliyi) və ya tez-tez qızarmağa meyllilik varsa, sizin də bu problemlə qarşılaşma ehtimalınız dəfələrlə yüksəkdir. Genetik olaraq damar divarlarında kollagen və elastin liflərinin zəif olması damarların tez deformasiyaya uğramasına gətirib çıxarır.
Ultrabənövşəyi (UV) Şüalar: Günəş şüaları dərinin ən böyük düşmənidir. UB şüaları dermis təbəqəsindəki kollagen liflərini parçalayır, dərini nazikləşdirir və kapilyar divarlarını dəstəkləyən toxumaları zəiflədir. Nəticədə müdafiəsiz qalan kapilyar strukturları genişlənir və partlayaraq dəri səthində qalıcı izlər qoyur.
Kəskin Temperatur Dəyişiklikləri: Həddindən artıq isti saunalar, buxar vannaları, soyuq külək və ya dondurucu şaxta damarların ani olaraq genişlənib-daralmasına səbəb olur. Bu elastiklik sınağına davam gətirə bilməyən zəif kapilyar divarları nəticədə öz funksiyasını itirir.
Hormonal Tərəddüdlər: Hamiləlik, menopauza, oral kontraseptivlərin istifadəsi və ya qalxanvari vəz problemləri zamanı estrogen hormonunun səviyyəsindəki dəyişikliklər qan damarlarının genişlənməsinə birbaşa təsir göstərir.
Yanlış Kosmetik Qulluq və Aqressiv Müdaxilələr: Tərkibində yüksək faizli spirt, sərt turşular və ya aqressiv dənəciklər olan skrabların tez-tez istifadəsi dərinin qoruyucu lipid baryerini tamamilə məhv edir. Nazilmiş və iltihablaşmış dəri xarici qıcıqlandırıcılara qarşı həssaslaşır, bu da kapilyar zədələnmələrini sürətləndirir.
Xroniki İltihabi Dəri Problemləri: Uzun müddət davam edən sızanaq və ya akne xəstəliyi dərinin alt qatlarında daimi mikroskopik iltihab yaradır. İltihablaşmış toxumada qan axını artır və piy vəzilərinin ətrafındakı kapilyar şəbəkəsi həddindən artıq gərginliyə məruz qalır. İrinli sızanaq elementlərinin kobud şəkildə sıxılması isə toxuma içi qanaxmalara və kapilyar partlamalarına zəmin yaradır.
Dermatoloq Dr. Fəridə Axundova deyir...
Sosial şəbəkələrdə və ya müxtəlif forumlarda üzdəki qızartıları və ya sızanaq izlərini yox etmək üçün təklif olunan ev üsulları çox vaxt dəriyə bərpaolunmaz zərər vurur. Məsələn, üzdəki kapilyar torlarını sıxlaşdırmaq adı ilə üzə birbaşa buz kublarının sürtülməsi, pomidor və ya limon şirəsinin çəkilməsi, müxtəlif efir yağlarının istifadəsi dərini kimyəvi və ya termiki şoka salır.
Buzun birbaşa tətbiqi ani vasokonstriksiyaya (damar daralmasına) səbəb olsa da, dərhal ardınca güclü reaktiv vasodilatasiya (damar genişlənməsi) baş verir ki, bu da onsuz da zəif olan kapilyar divarını tamamilə cırır. Eyni şəkildə, ev şəraitində hazırlanan turşulu maskalar nazik dəri baryerini yandıraraq daha ağır iltihabi sızanaq ocaqlarının yaranmasına yol açır.
Bu səbəbdən, dəri sağlamlığı mövzusunda hər hansı bir addım atmazdan əvvəl peşəkar bir dermatoloq rəyi almaq həyati vacibdir. İxtisaslaşmış dermatoloq dərinizin cari vəziyyətini, epidermisin qalınlığını, sebum istehsalının dərəcəsini və damar zədələnməsinin dərinliyini müasir dermatoskopik cihazlarla qiymətləndirir. Hər bir pasiyentin anatomik və genetik xüsusiyyətləri fərqli olduğuna görə, standart bir resept hamı üçün keçərli ola bilməz. Təcrübəli bir dəri həkimi tərəfindən müəyyən edilən fərdi müalicə planı həm mövcud kapilyar zədələrini aradan qaldırır, həm də gələcəkdə yeni iltihabi sızanaq elementlərinin yaranmasının qarşısını alır.
Dərinin bərpa olunması səbir və düzgün elmi yanaşma tələb edən bir prosesdir. Əgər siz dərinizdə daimi qızartı, incə qırmızı xətlər və ya bitmək bilməyən iltihabi sızanaqlar müşahid edirsinizsə, problemi müvəqqəti örtücü vasitələrlə gizlətməyə çalışmamalısınız. Məsələnin kökünə enmək və elmi əsaslara söykənən həll yollarını tapmaq üçün mütləq peşəkar bir dəri həkimi qəbuluna müraciət etməlisiniz.
Dermatoloq Dr. Fəridə Axundova
☎️Əlaqə: 055 250 39 46
🎥YouTube: DERMATOLOQ Dr. Fəridə Axundova
🌐Veb sayt: www.drfaridakhundova.az